| Merve Dağköylüoğlu | | |
Bu e-posta adresini spambotlara karşı korumak için JavaScript desteğini açmalısınız
|
1718 yılında Osmanlı Devleti, Fransa ile imzalanan Pasarofça Antlaşması ile "eğlence, lüks, değişim" özellikleri ağır basan bir döneme girmiştir.Bu dönem, daha sonra Yahya Kemal'in adını koyması ile LALE DEVRİ olarak anılmaya başlanmıştır. Lale, 12 yıllık bir zaman zarfını kapsayan bu dönemin önemli simgelerinden de birisidir.Avrupadan lale soğanları getirtilmiş, ve İstanbul'da ekilmedik yer kalmamıştır.Divan şiirlerinde de bir imge olarak kullanılagelmiştir.Dönemin padişahı 3.Ahmet, sadrazamı Nevşehirli Damat İbrahim Paşa'dır.
Bu dönemde bir çok yenilik de yapılmıştır.İlk Türk Matbaası bu dönemde kurulmuştur.Çinicilik alanından orduya, itfiaiye teşkilatından mimariye kadar bir çok düzenleme yapılmış, yenilik getirilmiştir.Gelen yeniliklerden birisi de Avrupa'ya ilk kez daimi elçilerin gönderilmesi olmuştur.
Ve Osmanlı Devleti ilk kez Avrupa'ya bu dönemde kapılarını açmış, orada "neler olup bittiğine" ilk kez bakmak istemiştir.
İşte Avrupa'ya gönderilen ve döndükten sonra orada gördükleri üzerine bir rapor hazırlayan kişi, Yirmisekiz Mehmet Çelebi'dir.
Yirmisekiz Mehmet Çelebi, Yeniçeriocağında çeşitli mevkilere yükselmiş ve Osmanlı Devleti'nde önemli görevler üstlenmiş bir devlet adamıdır.
Lale Devri'ne denk gelen 1720 ekim ayında 15. Louis'in tahta çıkışını kutlamak amacıyla Paris'e elçi olarak gönderilir.Zorluklarla, uzun süren yolculuktan sonra Fransaya varılır.Bu ziyaret dokuz ay sürer.Bu zaman zarfı içinde, Mehmet Çelebi, Fransız saraylarını, yollarını, köprülerini görür.Fransız asillerini tanır.Kadınların bizim geleneğimizden çok daha fazla rahat davrandıklarına tanık olur.
Ve Yirmisekiz Mehmet Çelebi döndüğünde padişaha ve sadrazama sunulmak üzere önemli bir "mufassal rapor" hazırlar.
Tarihe "Paris Sefaretnamesi" olarak geçen bu rapor, Osmanlı Devleti' nin "Batı Medeniyeti"yle tanışmasının ilk yazılı belgesi olarak kaydedilir.
Batıyla ilk teması gerçekleştiren Yirmisekiz Mehmet Çelebi, en somut haliyle çıplak gözlerle, günlük yaşantıyı, eşyaları imkanları, yapılanları en somut haliyle dile getirir.
Yirmisekiz Mehmet Çelebi, "...anlatmama imkan yoktur." gibi cümlelerle kesmemiş olsaydı, kimbilir, daha neler yazacaktı.Elbette bu raporun bu denli öneme sahip olacağını bilebilseydi daha uzun uzun anlatır, yer yer siyasi fikirlerini iletir ve daha ağdalı bir dil kullanabilirdi.(Ben sadeleştirilmişini okudum.Ama orjinal hali için dilinin sade olduğu araştırmacılar tarafından yazılmış.)
"Rüzgara bırakılmak zorunda" kalınan bir gemi ile sürüklene sürüklene gidebilmeleri de ilginçtir.Uzunca bir deniz yolculuğu yaşarlar.Üç ileri giderken iki geri giderler.Ancak Mehmet Çelebi bu yolculuktan da keyif almış gibidir.Herhangi bir yakınma ya da olumsuz bir intibah yok gibidir.(Belki de padişaha sunduğu bir rapor olmasından kaynaklanıyor olabilir.)
Bana ilginç gelen bir diğer nokta, bugün bize çok sıradan ve basit gelen bazı eşyaları, cisimleri ilk kez bir Türk olarak Mehmet Çelebi görür.Bahçesindelerdeki sulama fiskiyeleri ve horozlu-guguklu saatler gibi...
Mehmet Çelebi, Fransa'da ki birçok şeyinde "büyük masraflar" harcanarak yapıldığını belirtip durmuştur.Burdan benim anladığım ise şudur: Yapılanlara ilk hayret ettikten sonra aklına "masraf"ın geliyor olması ekonomik anlamda Devletin düşkünlüğü olduğundandır.Lale Devri ihtişam devri olsa bile...
Bu sefaretname Batıyla temasımızın ilk yazılı belgesiyse eğer, Batı ile ilk karşılaşmamız bizde en çok "hayretler" uyandırmıştır.
Eğer imkan bulursanız, sizlere Paris Sefaretnamesi'ni incelemenizi ve hayretle gülümsemenizi şiddetle tavsiye ederim..
.
|
